Giới thiệu.

Nepal là quốc gia nằm sâu trong đất liền, địa thế núi non hùng vĩ trong đó có ngọn Everest, ngọn núi cao nhất thế giới và cũng là nơi xưa nay thu hút du khách thập phương. Là một trong những nước kém phát triển nhất thế giới, Nepal phải dựa tất cả vào ngoại viện.

Trong gần suốt chiều dài lịch sử, đất nước này nằm dưới sự cai trị của hoàng gia. Tuy nhiên đến năm 2006, quốc hội bỏ phiếu thông qua biện pháp giới hạn quyền hạn của nhà vua. Cùng năm đó, nhờ chính phủ nước này ký hòa ước với phiến quân Cộng sản theo chủ nghĩa Mao, cuộc nội chiến khiến hơn 12.000 người thiệt mạng trong 10 năm qua mới đi đến chỗ kết thúc.

Tên nước: Vương quốc Nepal.
Dân số: 27, 7 triệu người.
Ngôn ngữ: Tiếng Nepal cùng khoảng 70 phương và thổ ngữ.
Tôn giáo: Ấn giáo (chính thức), Phật giáo.
Thành phần sắc tộc: Gurungs, Magars, Rais, Limbus, Sunwars, Sherpas, Manangpas, Lopas, Newars Tharus, Yadavas, Satar, Rajvanshis, Dhimals, Brahmins, Chhetris và Thakuris.
Tuổi thọ: 60 tuổi (nữ), 60 tuổi (nam).
Giáo dục phổ cập: 37%.
Thủ đô: Kathmandu.
Tổng diện tích: 147.000 km vuông.
Giáp ranh: Ấn Độ, Trung Quốc.
Chính thể: Dân chủ đại nghị và quân chủ lập hiến.
Đứng đầu nước: Quốc Vương Gyanendra Bir Bikram Shah Dev.
Đứng đầu chính phủ: Thủ Tướng Girija Prasad Koirala.
Tiền tệ: Rupee Nepal.
Đối tác thương mại: Ấn Độ, Hoa Kỳ, Đức.

Vấn đề chính.

- Nepal phải trông cậy tất cả vào ngoại viện. Khoảng 40% dân số sống trong tình cảnh nghèo đói. Nền kinh tế bị tàn phá vì cuộc xung đột suốt 10 năm dài với phiến quân Mao Cộng.

- Tháng 11/2006, phe Mao Cộng và chính phủ ký hòa ước nhằm chấm dứt xung đột. Qua hiệp ước này, chính quyền Nepal hy vọng tình hình trong nước sẽ yên ổn nhờ lực lượng phiến quân được tham gia chính trường.

- Môi sinh bị hủy hoại vì tình trạng ô nhiễm do khói xe cộ, dân số gia tăng, nhà cửa được xây khắp nơi và nạn phá rừng bừa bãi.

- Quan hệ với Bhutan trở nên căng thẳng, vì nước láng giềng nhỏ bé cho tạm dung khoảng 100.000 người tỵ nạn Bhutan gốc Nepal. Hai nước đã mở nhiều vòng đàm phán để tìm cách giải quyết vấn đề này.

Lịch sử.

Nepal có một nền văn hoá rất lâu đời. Tuy nhiên, phải đến cuối thế kỷ 18, vương quốc Nepal hiện nay mới thành hình, sau khi các lãnh địa thù nghịch nhau trong vùng Hy Mã Lạp Sơn được hợp nhất dưới quyền Quốc Vương Prithvi Narayan Shah.

Đầu thập niên 1800, vì chú ý tới đất đai của Ấn Độ, nước láng giềng phiá nam, Nepal đã chiếm một phần đất lớn ở miền bắc Ấn. Nhờ đó, lãnh thổ Nepal rộng gấp đôi diện tích hiện nay. Tuy nhiên, hành động này đẩy Nepal đến chỗ xung đột với Anh quốc hai năm liền (1814-1816). Cuối cùng, Nepal bị đánh bại, phải nhượng 1/3 lãnh thổ cho Anh. Sau cuộc chiến, Nepal theo đuổi đường lối tự cô lập, đồng thời không cho người nước ngoài vào trong nước cho đến năm 1951, chính sách này mới được bãi bỏ.

Năm 1946, Tướng Jung Bahadur Rana tự xưng là thủ tướng rồi tuyên bố chức vụ này sẽ do người trong dòng tộc ông thay nhau nắm giữ. Chính phủ dưới quyền Rana bị sụp đổ vào năm 1950, khi một đảng mới thành lập lúc bấy giờ mang tên Đảng Quốc Đại Nepal đứng lên lãnh đạo cuộc nổi dậy võ trang để lật đổ chế độ độc tài. Vị thủ tướng cuối cùng trong chính phủ Rana bị buộc từ chức năm 1951 và chế độ quân chủ được phục hồi, nắm hết quyền bính.

Năm 1953, các nước bắt đầu chú ý tới Nepal, qua sự kiện hai nhà leo núi, ông Edmund Hillary, người New Zealand cùng với Sherpa Tenzig Norgay, người Nepal, trở thành hai người đầu tiên chinh phục được ngọn Everest, ngọn núi cao nhất thế giới.

Năm 1990, bạo động bộc phát, khi dân chúng xuống đường đòi cải tổ, trong đó có việc thành lập chính phủ dân cử, chế độ đa đảng và một nền quân chủ lập hiến. Các vụ biểu tình bạo động khiến 50 người dân thiệt mạng. Thể theo ý dân, nhà vua từ bỏ quyền bính, soạn tân hiến pháp và tổ chức bầu cử đa đảng vào 05/ 1991.

Một giai đoạn mới.

Đảng Quốc Đại Nepal giành thắng lợi trong cuộc bầu cử đầu tiên này. Tuy nhiên, biện pháp cải tổ kinh tế của tân chính phủ lại gây ra lạm phát. Hậu quả là chính tình lại bất ổn và dân chúng lại xuống đường. Đây là thời gian hết chính đảng này kết hợp với đảng phái kia để thành lập các liên minh, quốc hội thường xuyên bị giải tán, nhiều cuộc bầu cử được tổ chức trước hạn kỳ và chính phủ thay đổi liên tục.

Tháng 02/1996, chính trường Nepal càng thêm xáo trộn, khi các lãnh tụ Mặt trận Đoàn kết Nhân dân theo chủ nghiã Mao, bắt đầu phong trào nổi dậy nhằm lật đổ chế độ phong kiến. Ít nhất 9,500 người thiệt mạng vì bạo động do phe Mao Cộng gây ra và ngành du lịch trong nước cũng bị đình đốn.

Hỗn loạn tiếp nối hỗn loạn. Tháng 06/2001, thảm sát đẫm máu diễn ra giữa hoàng cung Nepal, khi Thái tử Dipendra, trong cơn say đã nổ súng bắn chết một số thành viên hoàng gia, kể cả Quốc vương Birendra. Sau đó, chính vị Thái tử này cũng quay súng tự sát. Nội vụ làm chấn động cả vương quốc. Kế tiếp, em trai của nhà vua là Gyanendra lên ngôi quốc vương.

Cuối năm 2001, Thủ tướng Sher Bahadur Deuba thành hình thỏa ước ngưng bắn với phe Mao Cộng. Tuy nhiên, vì phiến quân vi phạm hưu chiến, Quốc vương Nepal phải tuyên bố tình trạng khẩn trương và quân đội chính phủ lần đầu tiên tham gia cuộc chiến tiểu trừ lực lượng Mao Cộng.

Tranh chấp trong nội bộ đảng phái tiếp diễn, khi các thành viên đảng đương quyền là Đảng Quốc Đại Nepal do Thủ tướng Deuba cầm đầu, không đồng ý với nhau về chuyện nên hay không nên kéo dài tình trạng khẩn trương trong nước. Trước sự chia rẽ này, Quốc vương Gyanendra phải giải tán quốc hội vào ngày 22/05/2002. Đến tháng Mười, nhà vua bãi chức cả Thủ tướng Deuba rồi thành lập tân chính phủ dưới sự lãnh đạo của Đảng Rastriya Prajatantra.

Tháng 01/2003, chính phủ đứng ra môi giới ký hiệp ước hưu chiến với phe Mao Cộng. Tuy nhiên, chỉ 7 tháng sau, ngưng bắn bị tan vỡ, Nepal lại rơi vào tình trạng xung đột và nhiễu nhương.

Tháng 02/2005, viện lý do cần phải có một chính phủ vững mạnh để đánh thắng lực lượng phiến quân Mao Cộng, Quốc vương Gyanendra lại can thiệp vào chính trường. Ông bãi nhiệm thủ tướng, giải tán chính phủ, tuyên bố tình trạng khẩn trương rồi trực tiếp nắm quyền.

Đầu năm 2006, liên kết với phe Mao Cộng, các đảng đối lập chính yếu trong nước lên tiếng đòi nhà vua phải phục hồi chế độ dân chủ. Các vụ biểu tình và đình công kéo dài mấy tuần liền. Đến tháng 04/2006, nhà vua đồng ý cho tái lập quốc hội. Cuối tháng đó, một chính trị gia lão thành ở Nepal, ông Girija Prasad Koirala tuyên thệ nhậm chức thủ tướng.

Vào tháng 05/2006, đại đa số thành viên quốc hội bỏ phiếu tước bỏ thẩm quyền của Quốc vương Nepal. Ngoài việc mất quyền kiểm soát quân đội, nhà vua phải đóng thuế và phải ra đối chất trước quốc hội cũng như tòa án.

Ngày 20/11/2006, chính phủ Nepal ký hòa ước với phiến quân Mao Cộng kết thúc cuộc nội chiến đã làm ít nhất 12.500 người mất mạng.

Quốc hội lâm thời được thành lập vào tháng 01/2007, bao gồm cả đại biểu lực lượng phiến quân Mao Cộng.

Chính phủ.

Năm 1991, trước các vụ biểu tình phản đối của quần chúng, Quốc vương Nepal từ bỏ quyền bính để xây dựng chính quyền dân cử trong nước. Tiếp đó, hiến pháp được soạn thảo và bầu cử đa đảng được tổ chức vào tháng 05/1991.

Quốc hội Nepal gồm hai viện: Hạ viện và Hội đồng Quốc gia. Nepal có 7 đảng lớn gồm Đảng Quốc Đại Nepal, Đảng Dân Chủ Nepal, Đảng Cộng Sản Nepal, Đảng Công Nhân Nepal và Đảng Nông Dân Nepal.

Năm 2002, Quốc vương Gyanendra nắm toàn quyền cai trị, sau khi giải tán chính phủ do dân bầu lên viện lý do cơ cấu này "thiếu khả năng".

Đến tháng 02/2005, ông lại nắm giữ quyền hành vì cho rằng chính phủ không đủ sức đánh bại phiến quân Mao Cộng. Sau nhiều tuần lễ diễn ra các vụ biểu tình do phe Mao Cộng và các đảng đối lập tổ chức, nhà vua phải phục hồi thể chế dân chủ vào tháng 04/2006. Vài tuần sau đó, quốc hội bỏ phiếu giới hạn quyền lực của nhà vua.

Tháng 01/2007, quốc hội lâm thời được thành hình, bao gồm cả đại biểu phe phiến quân tức thành phần hai tháng trước đó đã ký hòa ước với chính phủ.

Kinh tế.

Nằm trong số những nước nghèo nhất thế giới, Nepal có lợi tức tính theo đầu người ước lượng khoảng 250 Mỹ kim. Ở đâu trong nước cũng thấy cảnh nghèo đói, bệnh tật và suy dinh dưỡng.

Hơn 80% dân số sống ở vùng nông thôn. Dân quê trông cậy vào số hoa mầu tự canh tác để sống qua ngày. Những loại cây trồng chính ở Nepal gồm đay, đường miá, cây thuốc lá và ngũ cốc. Tuy nhiên, nông phẩm đóng góp vào tổng sản lượng kinh tế giảm phân nửa từ mức 72% năm 1974 xuống chỉ còn 37% năm 2002 vì thời tiết xấu, đất đai kém màu mỡ, hạ tầng cơ sở yếu kém cùng các vấn đề về sở hữu cũng như thuê mướn ruộng đất.

Dù vậy, du lịch lại phát triển và thương mại cũng gia tăng, nhất là về ngành dệt vải và thảm. Tuy nhiên, số du khách giảm nhiều mấy năm gần đây vì hoạt động của lực lượng Mao Cộng.

Chính phủ đã áp dụng nhiều biện pháp nhằm tái chấn chỉnh kinh tế, như cải tổ thuế khoá; cổ phần hoá các xí nghiệp quốc doanh; dẹp bỏ hàng rào mậu dịch; thả nổi hệ thống ngoại hối; khuyến khích phát triển công nghiệp, nhất là những ngành có sản phẩm xuất cảng như thảm và quần áo.

Tháng 09/2003, Tổ Chức Mậu Dịch Thế Giới (WTO) đã chính thức thu nhận Nepal làm thành viên.

(Để đọc nguyên bản tiếng Anh, mời qúy vị bấm vào cờ hiệu nước Úc ở góc phải bên trên trang này.)