Việt Nam: khuynh hướng người hút thuốc lá đang bị trẻ hóa

Việt Nam: khuynh hướng người hút thuốc lá đang bị trẻ hóa

Việt Nam: khuynh hướng người hút thuốc lá đang bị trẻ hóa

Cập nhật lúc 28 May 2012, 13:40 AEST

Tỉ lệ hút thuốc lá ở Việt Nam giảm từ 56% (nam giới) và 1,8% (nữ giới) vào năm 2002 xuống còn khoảng 47% và 1,4% vào năm 2010. Tuy nhiên, khuynh hướng người hút thuốc lá lại đang bị trẻ hóa.

Tuổi hút thuốc trẻ hơn

11 giờ 15 phút, trường PTTH Nguyễn An Ninh trên đường Trần Nhân Tôn, quận 10 tan trường. Dãy quán nước dọc chung cư Ngô Gia Tự ngay sát bên hông trường được lấp đầy bởi học sinh.

Trong khi đa số các em nữ sinh vào đây để uống ly nước, ly trà sữa thì có khá nhiều nam sinh bên cạnh ly nước còn có cả điếu thuốc trên tay. Quan sát thấy những học sinh hút thuốc không mua theo gói mà chỉ gọi điếu theo số người hút. Cũng có bàn hai bạn nam cùng hút chung một điếu.

Một học sinh nữ đeo bảng tên Thu Thủy, học khối 11 cho biết: “Trong trường không thấy ai hút thuốc hết, chỉ ra ngoài này mới có”.

Cũng theo Thủy, không chỉ các bạn nam mà một số bạn nữ cũng hút thuốc. Lúc đầu thấy cảnh này hơi khó nhìn nhưng ngày nào cũng thấy giờ đã thành quen.

Theo điều tra hút thuốc lá ở người trưởng thành (từ 15 tuổi trở lên) vào năm 2010, khoảng 60% số người hút thuốc lá ở Việt Nam tập trung trong độ tuổi từ 25-64 tuổi. Tuy nhiên, ở độ tuổi 15-24, số người hút thuốc ở nam giới đông hơn – khoảng 26%, trong khi tỷ lệ này ở nữ giới chưa nhiều - chỉ khoảng 0,3%.

Dù không có con số thống kê chi tiết nhưng theo Chương trình Phòng chống Tác hại Thuốc lá Quốc gia (VINACOSH), điều đáng lo lắng là độ tuổi bắt đầu hút thuốc của thanh thiếu niên Việt Nam rất trẻ từ 13-15 tuổi.

Hút thuốc do bắt chước

Giải thích về việc độ tuổi bắt đầu hút thuốc lá ngày một trẻ hơn, Tiến sĩ Lý Ngọc Kính, nguyên chuyên gia cao cấp, nguyên Chánh văn phòng, Chương trình Phòng chống Tác hại Thuốc lá thuộc Bộ Y tế (VINACOSH), cho biết do tuổi còn nhỏ, các em không ý thức được tính chất độc hại của thuốc lá. Người trẻ tuổi tìm đến thuốc lá do có người thân, bạn bè hút thuốc lá. Các em nghĩ hút thuốc là cách để khẳng định mình trước bạn bè.

Đặc biệt, dù cấm quảng cáo nhưng thuốc lá vẫn luồn lách để quảng cáo dưới nhiều hình thức: từ việc thuốc lá làm đạo cụ trong phim đến nghệ sĩ hút thuốc lá đã có sức hút rất lớn với các em; rồi việc tài trợ, xóa đói giảm nghèo cũng làm cho nhiều em hiểu nhầm.

Đa số các em học sinh, sinh viên hút thuốc lá ở ngoài nhà trường nên khó quản lý cũng như có các hình thức kỷ luật.

Tuy nhiên, Tiến sĩ Kính khẳng định: “Nếu không có vai trò của nhà trường trong nhiều năm qua thì tỉ lệ các em trong độ tuổi học sinh, sinh viên hút thuốc lá sẽ còn cao hơn rất nhiều”.

Khó xử phạt

Việt Nam đã có quy định, cấm quảng cáo thuốc lá dưới mọi hình thức. Tuy nhiên, trên thực tế các đơn vị sản xuất, kinh doanh thuốc lá vẫn có cách để quảng bá.

Họ quảng cáo qua phim ảnh, các chương trình tài trợ, qua dù, áo thun, xe đẩy, tủ, khuyến mại… đến đội ngũ ‘chân dài’ đi tiếp thị trong các nhà hàng, quán cà phê, quán nhậu… Tất cả những việc này đều công khai nhưng có rất ít trường hợp bị xử phạt và số tiền phạt không thấm vào đâu so với lợi nhuận đem lại.

Bác sĩ Trịnh Văn Hiệp, thường trực Ban chủ nhiệm Chương trình Phòng chống Tác hại Thuốc lá TP.HCM, cho rằng quy định về cấm quảng cáo thuốc lá ở Việt Nam chưa được chấp hành tốt.

Theo luật thì khi vi phạm sẽ bị xử phạt, nhưng cái khó hiện nay vẫn chưa có lực lượng chuyên trách, chuyên nghiệp để làm việc này mà thường phải lồng ghép trong khi những người này đã có quá nhiều việc phải làm.

Vẫn có ‘lobby’ thuốc lá

Ở Việt Nam, nhà nước hiện nay vẫn đang kiểm soát sản xuất thuốc lá. Các công ty sản xuất thuốc lá đều là những công ty nhà nước.

Tuy nhiên, theo nhận định của Tiến sĩ Kính, chuyện ‘lobby’ không chỉ xảy ra ở các công ty thuốc lá lớn đa quốc gia mà ở cả các công ty trong nước. Điều này cũng vì quyền lợi cục bộ của các công ty. Việc luật phòng chống tác hại của thuốc lá còn chậm trễ chưa được ban hành có thể do sự can thiệp của các đơn vị này.

Theo khuyến cáo của Ngân hàng Thế giới và WHO, mức thuế thuốc lá tối ưu từ 65% đến 80% giá bán lẻ. Trong khi đó, thuế thuốc lá tại Viêt Nam mới chỉ ở mức tối đa 45% giá bán lẻ. Điều này khiến cho giá thuốc lá ở Việt Nam thuộc hàng rẻ nhất thế giới, dẫn đến việc tăng số người sử dụng.

Mặt khác, ở nhiều nước, việc cảnh báo nguy hại thuốc lá bằng hình ảnh được đánh giá có tính răn đe hơn. Còn ở Việt Nam, các công ty chỉ dừng lại ở dòng chữ ‘hút thuốc có thể có hại cho sức khỏe’. Trong khi đó, một số công ty vẫn sản xuất thuốc có cảnh báo bằng hình ảnh để xuất sang các nước có quy định bắt buộc.

Cộng tác viên

Vũ Anh

Anh Vũ

Tổ chức sản xuất

Anh Vũ bắt đầu làm việc cho Radio Australia Ban Tiếng Việt vào cuối năm 2007. Trước đó, cô làm biên tập viên tại Đài Truyền hình thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam.