Báo in ở Việt Nam vẫn còn đất sống

Báo in ở Việt Nam vẫn còn đất sống

Báo in ở Việt Nam vẫn còn đất sống

Cập nhật lúc 25 June 2012, 9:35 AEST

Ở Việt Nam, có sụt giảm phát hành ở các tờ báo lớn nhưng nhiều tờ báo mới ra đời vẫn có nhóm công chúng riêng. Do vậy, tổng thị phần của báo in chưa hẳn sụt giảm.

“So với thế giới, báo in ở Việt Nam sẽ còn tồn tại 10-15 năm nữa”, Thạc sĩ Phan Văn Tú, giảng viên dạy truyền hình và báo mạng, Khoa Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM, hiện đang làm việc cho một số tờ báo nói, cho biết.

Không lo lỗ

“Một cuộc khảo sát gần đây cho thấy lượng phát hành của báo in đi xuống rất rõ”, thạc sĩ Tú nói.

Tuy nhiên, ôngTú cho biết có một thực tế là lãnh đạo của nhiều tờ báo lớn ở Việt Nam không xem việc giảm số lượng phát hành là yếu tố sống còn vì nhiều tờ báo lớn, chính thống ở Việt Nam còn mang tính bao cấp. Đối với nhiều tổng biên tập, hiệu quả kinh doanh không phải là yếu tố đứng đầu mà thay vào đó, hiệu quả tuyên truyền là quan trọng nhất.

Với họ, tờ báo có lỗ cũng không sao cả, sẽ có nhà nước đứng ra gánh. Mới đây, tờ báo Sài Gòn Giải Phóng đã phải xin trở về với ‘bầu sữa’ Thành ủy TP.HCM. Trước đó, tờ báo này đã có thời gian tự thu tự chi nhưng khi gặp khó khăn đã phải về với sự bảo trợ của cơ quan chủ quản.

Thực tế, không chỉ báo Sài Gòn Giải Phóng mà hàng loạt các tờ báo như Nhân Dân, Quân Đội Nhân Dân… và 62 tờ báo giấy còn lại của đảng bộ các tỉnh thành không phải lo chuyện lỗ lã hoặc phát hành được hay không.

Cũng theo Thạc sĩ Tú, nhiệm vụ hàng đầu của các tờ báo kiểu này là tuyên truyền cho đảng và nhà nước. Chuyện ngừng bản in báo giấy vì lỗ là việc ít ai nghĩ đến. Thực tế các báo này làm ra có mấy người mua đâu (nếu không bắt buộc các cơ quan, chi bộ đảng phải mua), vì thế khó mà có lợi nhuận tính bằng tiền. Hàng loạt tờ báo in có điểm tựa vững chắc nhờ chính sách bao cấp này, khác với nền báo chí tại nhiều nước Âu, Mỹ, Úc… vận hành theo cơ chế thị trường.

Có công chúng riêng

Tiến sĩ Huỳnh Văn Thông, Trưởng Khoa Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM, cho biết: “Có sự sụt giảm phát hành ở các tờ báo lớn, tuy nhiên, bên cạnh đó lại xuất hiện những tờ báo mới nhỏ có đối tượng công chúng riêng. Do vậy, tổng thị phần của báo in chưa chắc giảm”.

Trong khi tại các nền báo chí tiên tiến trên thế giới luôn phải giảm ấn phẩm để tồn tại, thì ở Việt Nam trong những năm gần đây, vẫn luôn có sự xuất hiện của nhiều ấn phẩm nhật báo, tuần báo, tạp chí mới. Sự ra đời của nhiều ấn phẩm báo in trong thời gian gần đây phản ánh điều thú vị ở Việt Nam.

Do lịch sử, chính trị, báo chí Việt Nam chủ yếu phản ánh tuyên truyền. Làm báo theo kiểu ‘mũ cao áo dài’, mà quên đi nhu cầu giải trí, mua sắm… thậm chí tò mò của bạn đọc. Tất nhiên ở những tờ báo được gọi chính thống kia vẫn bày nhiều chuyên mục nhưng vẫn không đủ đáp ứng một bộ phận dân chúng.

Khoảnh đất bỏ trống này được nhiều người nhảy vào để khai thác, lôi kéo bạn đọc riêng cho mình. Do vậy, việc ra đời gần đây các ấn phẩm báo in mới là để đáp ứng cho các phân khúc bạn đọc khác nhau.

‘Nhiều người mua tờ báo để giải trí, để thỏa mãn tính tò mò, để giết thời gian… chứ chưa hẳn là vì thông tin hữu ích. Đọc báo kiểu này giống như ăn quà vặt’, thạc sĩ Tú ví von.

Tuy nhiên cũng theo thạc sĩ Tú, những sản phẩm kiểu này đang lo sợ bởi làm báo kiểu như vậy không thể tồn tại lâu được.

Báo điện tử chưa đủ gây áp lực

Tốc độ phát triển, tỷ lệ người sử dụng Internet ở Việt Nam được đánh giá vào hàng cao nhất Đông Nam Á. Số người sử dụng Internet ở Việt Nam còn đông hơn cả dân số nước Úc.

Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Thông,đó là ở các đô thị lớn có điều kiện sử dụng thiết bị hiện đại để đọc báo, chứ còn tổng thể cả nước thì lại chưa đều. Còn khá đông số lượng lớn công chúng chưa có điều kiện tiếp cận với công nghệ mới.

Tại Việt Nam, đa phần thế hệ 5x vẫn đọc báo giấy, rất ít người tiếp cận được với Internet; thế hệ 6x có tiếp cận nhưng chưa nhiều; phải sang thế hệ 7x thì việc tiếp cận với Internet mới đều hơn. Khi thế hệ Internet thực sự chiếm lĩnh xã hội thì tương lai báo chí sẽ phải khác.

Mặt khác, Tiến sĩ Thông cho rằng năng lực làm báo điện tử ở Việt Nam chưa mạnh, khả năng gây áp lực lên báo in chưa nhiều do trình độ làm báo điện tử còn thấp cả về nội dung lẫn công nghệ. Nhiều tờ báo điện tử ở Việt Nam về cơ bản vẫn chỉ là đưa bài báo lên website. Việc tiếp cận tòa soạn đa phương tiện còn rất mới, chỉ mới có một số tờ mới rục rịch tiếp cận dù công nghệ, phần mềm quản trị thế giới đã có sẵn.

Một nguyên nhân khác là báo điện tử không bài bản nhưng lại phát triển rầm rộ, nội dung mất kiểm soát. Điều này gây tổn hại đến uy tín báo mạng, khiến báo in có một chút ưu thế với thông tin xác thực được công chúng tin tưởng hơn.

Để không chậm chân trong thị trường báo điện tử trong tương lai, các tòa soạn báo in cần phải nắm được sự phát triển của xã hội điện tử. “Việc tiếp cận này đòi hỏi các tòa soạn phải tổ chức lại nguồn lực theo kiểu tích hợp, thay đổi tư duy tác nghiệp của phóng viên, biên tập, quản trị…”, Tiến sĩ Thông kết luận.

Cộng tác viên

Vũ Anh

Anh Vũ

Tổ chức sản xuất

Anh Vũ bắt đầu làm việc cho Radio Australia Ban Tiếng Việt vào cuối năm 2007. Trước đó, cô làm biên tập viên tại Đài Truyền hình thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam.