“Nghỉ thai sản 6 tháng cũng chỉ là tương đối”

“Nghỉ thai sản 6 tháng cũng chỉ là tương đối”

“Nghỉ thai sản 6 tháng cũng chỉ là tương đối”

Cập nhật lúc 27 June 2012, 12:02 AEST

Tiến sĩ Trịnh Hòa Bình, Giám đốc Trung tâm Dư luận Xã hội và Truyền thông Đại chúng (Viện Khoa học-Xã hội Việt Nam) cho rằng để dung hòa quyền lợi giữa người lao động và doanh nghiệp thì quy định nghỉ thai sản 6 tháng cũng chỉ là tương đối.

Theo Cục Bảo vệ chăm sóc trẻ em (Bộ Lao động-Thương binh & Xã hội), việc nâng thời gian nghỉ thai sản từ 4 tháng lên thành 6 tháng nhằm đảm bảo quyền được bú sữa mẹ của trẻ em theo đúng công ước quốc tế mà chính phủ Việt Nam đã cam kết.

Bên cạnh đó là những lo ngại về vấn đề sức khỏe của trẻ em sẽ bị ảnh hưởng và nguy cơ mắc một số bệnh nếu không được bú sữa mẹ đúng cách và đủ liều lượng. Nhìn lại “lịch sử nghỉ thai sản” ở Việt Nam nhiều người không khỏi giật mình. Trước năm 1983, người phụ nữ chỉ được nghỉ sinh 2 tháng. Điều này đã khiến tỉ lệ trẻ em dưới 5 tuổi mắc bệnh suy dinh dưỡng rất cao (trên 50%). Tỷ lệ trẻ chết dưới 1 tuổi cũng rất cao, trên 81 phần nghìn. Thời đó đã có những nghiên cứu chỉ ra sự bất hợp lý trong chế độ nghỉ thai sản và đệ trình chính phủ nâng thời gian nghỉ. Đến năm 1985, chính phủ đã ký ban hành quyết định nâng mức nghỉ thai sản lên 6 tháng nhưng vì sức ép lao động, tiền lương, bảo hiểm và nhiều lý do khác nên đến đầu những năm 90 thời gian nghỉ lại được rút xuống 4 tháng.

Và suốt 20 năm qua, người phụ nữ đang làm việc tại các cơ quan, doanh nghiệp vẫn phải chắt chiu từng chút thời gian. Phải nói thêm rằng năm 2006, đề xuất nghỉ thai sản 6 tháng cũng đã được khơi lại nhưng trước những lo ngại về tiền lương, bảo hiểm xã hội, y tế, doanh nghiệp khó khăn về thiếu hụt lao động,… nên phải tới gần đây khi sửa Luật Lao động, các cơ quan liên quan mới mạnh mẽ đề xuất lại điều này. Một lãnh đạo Cục Bảo vệ Chăm sóc Trẻ em cho rằng đời sống của người lao động, tiền lương không còn căng thẳng như trước. Việc được nghỉ 6 tháng trước và sau khi sinh nở trở nên vô cùng quan trọng. Theo các khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đây là khoảng thời gian tối thiếu để trẻ được hưởng nguồn sữa mẹ và cũng giúp các bà mẹ có đủ thời gian hồi phục sau đẻ, đảm bảo bình đẳng giới.

Không dám nghỉ đủ 6 tháng

Theo một bác sĩ sản khoa đang công tác tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội, cuộc sống ở các khu vực thành thị đang ngày càng trở nên ngột ngạt, việc mang thai, chăm sóc thai nhi và nuôi con chịu ảnh hưởng không nhỏ bởi sự căng thẳng trong công việc, ô nhiễm tiếng ồn, không khí,… Về lâu dài thời gian nghỉ hộ sản càng nhiều càng tốt cho sức khỏe của bà mẹ và sự phát triển của trẻ. Rõ nhất là ở nhiều nước phát triển, thời gian nghỉ thai sản có thể lên tới từ 1-2 năm áp dụng cho cả bà mẹ và ông bố mà vẫn được hưởng nguyên lương.

Theo bác sĩ này, trong giai đoạn đầu đời, cơ thể trẻ còn non nớt, nhất là hệ thống miễn dịch, hấp thụ dinh dưỡng còn yếu nên rất cần sự chăm sóc của người mẹ. “Tỉ lệ phụ nữ Việt Nam cho con bú hiện khá thấp và ngày càng giảm đi theo thời gian nên việc tăng thời gian nghỉ thai sản sẽ tạo điều kiện khuyến khích chị em cho con bú và giúp đứa trẻ khỏe mạnh, giảm bệnh tật và gắn kết tình mẹ con tốt hơn”.

Ngay sau khi Quốc hội thông qua Luật Lao động (có hiệu lực từ ngày 1-5-2013), trên nhiều diễn đàn, trong đó có diễn đàn Webtretho đã có một đề tài thu hút khá đông sự quan tâm, chủ yếu của chị em phụ nữ xung quanh việc nghỉ thai sản 6 tháng thay vì 4 tháng như hiện nay.

Tuy nhiên, không phải ai cũng tỏ thái độ mừng rỡ với quy định này. Rất nhiều ý kiến thể hiện sự lo lắng nếu nghỉ đủ 6 tháng có thể bị lãnh đạo chuyển sang bộ phận làm việc khác hoặc cho nghỉ việc… Trong khi cán bộ công chức, viên chức nhà nước hồ hởi với điều này thì những người làm việc tại các công ty tư nhân cho biết không thể nghỉ đủ 6 tháng bởi khi ấy lương, thưởng sẽ bị cắt giảm đáng kể, gây ảnh hưởng tới cuộc sống gia đình. Đó là chưa kể việc họ mất vị trí đang làm vào tay người khác trong thời gian nghỉ sinh… Nhiều chị em phụ nữ khi được hỏi đã nói rằng sẽ vẫn chỉ “dám” nghỉ 4 tháng rồi quay lại làm. Cũng có không ít lo ngại việc nghỉ thai sản được nâng lên 6 tháng sẽ khiến nhiều doanh nghiệp càng “trọng nam, khinh nữ” hơn trước đây.

Đảm bảo hài hòa quyền lợi người lao động và doanh nghiệp

Lãnh đạo nhiều doanh nghiệp sử dụng đông lao động nữ (đặc biệt lĩnh vực may mặc, giày dép, thủy sản…) cho biết nếu chị em đồng loạt nghỉ sinh và ai cũng nghỉ đủ 6 tháng thì doanh nghiệp lập tức rơi vào cảnh lao đao.

Theo TS Trịnh Hòa Bình, Giám đốc Trung tâm Dư luận Xã hội và Truyền thông Đại chúng, việc sản phụ được nghỉ 6 tháng rất phù hợp với những người cổ súy cho việc trẻ em phải được uống sữa mẹ trong 2 năm đầu đời. Tuy nhiên, quy định trên cũng khiến một số doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nữ gặp khó khăn. Thực tế đó sẽ nảy sinh những “lệ con”, “phép vua thua lệ làng” tại các doanh nghiệp. Trong quá trình tuyển dụng, làm việc, doanh nghiệp và người lao động sẽ có những thỏa thuận bằng miệng về kế hoạch sinh cũng như thời gian nghỉ.

“Điều này xuất phát một phần từ lợi ích của doanh nghiệp và cả bản thân người lao động. Nếu thấy cần đảm bảo sức khỏe thì nghỉ đủ 6 tháng, còn không thì có thể đi làm sớm hơn. Chúng ta không cổ súy cho luật riêng nhưng rõ ràng luật phải có lộ trình, vận động phát triển. Doanh nghiệp không tổ chức được một kịch bản giữa người lao động và kế hoạch sản xuất thì có thể dẫn tới phá sản. Tôi cho rằng giữa doanh nghiệp và người lao động phải có sự đảm bảo hài hòa về lợi ích nên quy định nghỉ 6 tháng cũng chỉ là tương đối thôi”, ông Bình nói.

Ông Bình cho rằng đi kèm với việc nâng thời gian nghỉ thai sản, cần phải chú ý tới những điều kiện khác nhằm giúp đỡ người lao động và cả con cái họ. Một khảo sát mới đây của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cho thấy 70% lao động nữ tại các khu công nghiệp và đa phần chị em sau khi sinh con gặp rất nhiều khó khăn khi nhờ người chăm con. Chỉ có 5,7% số doanh nghiệp có dịch vụ trông trẻ nhưng hơn 97% trong số đó lại không nhận trẻ dưới 4 tháng tuổi... Điều này khiến không ít lao động nữ ở nhiều khu công nghiệp bỏ việc sau thời gian nghỉ sinh. Theo ông Bình, phải có những cơ quan giám sát việc thực thi pháp luật của doanh nghiệp trên quan điểm bảo vệ quyền lợi của người lao động, đồng thời nâng cao hơn sức mạnh, trách nhiệm của các tổ chức công đoàn cơ sở tại các cơ quan, đơn vị…

Cộng tác viên

Vũ Anh

Anh Vũ

Tổ chức sản xuất

Anh Vũ bắt đầu làm việc cho Radio Australia Ban Tiếng Việt vào cuối năm 2007. Trước đó, cô làm biên tập viên tại Đài Truyền hình thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam.