Du lịch, vận chuyển than biến Vịnh Hạ Long thành một 'thảm họa sinh thái'

Du lịch, vận chuyển than biến Vịnh Hạ Long thành một 'thảm họa sinh thái'

Du lịch, vận chuyển than biến Vịnh Hạ Long thành một 'thảm họa sinh thái'

Cập nhật lúc 7 December 2015, 14:11 AEDT

Một đội thuyền du lịch tiến vào một làng chài nổi và một đoàn khách nước ngoài bước xuống một chiếc cầu tạm ọp ẹp để chuyển sang thuyền chèo hoặc kayak.

Khách du lịch tiếp tục bước xuống những chiếc thuyền chèo rò rỉ hay thuyền kayak cứng lót các tấm phao để tiến ra vịnh, đi qua những ngôi nhà nổi xập xệ của người dân địa phương, tới khám phá một số hang động nằm trên những hòn đảo đá vôi tạo cho Vịnh Hạ Long một chân trời tự nhiên. Đó từng là yếu tố giúp Vịnh Hạ Long lọt vào Danh sách Di sản Thế giới của UNESCO.

Khách du lịch có thể tự hỏi liệu họ đã được cảnh báo trước khi lên bờ - cụ thể là, không được chạm vào nước. Nước ở vùng vịnh lẫn đầy 'phân' của người dân địa phương,  nước thải từ các thuyền du lịch và rác thải từ đủ mọi nguồn khác nhau. Nước biển có mùi hôi thối và không thích hợp để bơi hoặc tiếp xúc trực tiếp.

Tác động của du lịch và phát triển kinh tế đối với Vịnh Hạ Long, thuộc tỉnh Quảng Ninh, một tỉnh ở phía đông bắc của Việt Nam, từ lâu đã là một mối lo ngại của nhiều nhà bảo vệ môi trường.

Mặc dù rất nhiều biện pháp đã được đưa ra trong vài năm qua để giảm thiểu những vấn đề này - chẳng hạn như việc thành lập Liên Minh Vịnh Hạ Long, một tổ chức hợp tác giữa giữa Washington và Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh do USAID tài trợ, việc tái định cư bắt buộc đối với hàng trăm cư dân từ các làng nổi vào đất liền hồi năm ngoái - một số sự kiện xảy ra gần đây cho thấy những biện pháp trên vẫn chưa đủ.

Hồi tháng Bảy, Quảng Ninh trải qua một đợt lũ lụt tồi tệ nhất trong 40 năm qua, nước chảy từ hàng ngàn hecta mỏ than lộ thiên và các nhà máy nhiệt điện thoát ra khỏi ao giữ nước không đủ chỗ chứa và chảy vào khu vực vịnh Hạ Long.

Cựu lãnh đạo đảng Xanh Bob Brown mô tả trận lũ như "một thảm họa môi trường do than đá" và là "một thảm kịch nhân loại từ một thảm họa sinh thái trong quá trình thực hiện."

Ông Đào Trọng Hưng từ Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam cảm thấy "lo ngại cho hệ đa dạng sinh học của vịnh Hạ Long" khi đợt lũ xảy ra.

"Các chất độc trong nước sẽ tiêu diệt nhiều loại động vật thủy sinh", ông Hưng nhận định.

Than không chỉ chứa hàm lượng lưu huỳnh cao, mà trong một số khu vực, còn có thể chứa các kim loại khác như chì, kẽm và thủy ngân.

"Cho đến nay, Ban quản lý vịnh chưa tìm ra một giải pháp hiệu quả để xóa bỏ ô nhiễm", ông Hưng cho biết.

Trong khi trận lụt đã bộc lộ sự mong manh của môi trường khu vực, ông Mark Bowyer, người biên tập trang web du lịch Đông Nam Á nổi tiếng Rusty Compass, phát biểu với ABC cho rằng vịnh Hạ Long là "rõ ràng bẩn hơn so với một thập kỷ trước", thậm chí trước khi lũ lụt xảy ra.

 Hàng trăm tàu thuyền đi lại trên vịnh hàng ngày và rất ít thuyền có thiết bị xử lý nước thải phù hợp. (Nguồn ảnh: Matthew Clayfield)
Hàng trăm tàu thuyền đi lại trên vịnh hàng ngày và rất ít thuyền có thiết bị xử lý nước thải phù hợp. (Nguồn ảnh: Matthew Clayfield)
"Tác động của du lịch đối với Vịnh Hạ Long là rất lớn", ông Bowyer nhận định.

“Hàng trăm tàu thuyền đi lại trên vịnh hàng ngày và rất ít thuyền có thiết bị xử lý nước thải phù hợp. Có thể thấy rõ nước biển bẩn ở một số nơi và có rất nhiều rác nổi xung quanh thuyền du lịch.

"Một phần rác liên quan tới du lịch và một phần khác là do việc vận chuyển than khối lượng lớn diễn ra hàng ngày trong khu vực vịnh Hạ Long."

Ông Bowyer lưu ý rằng mặc dù "các biện pháp cứng rắn" đã được áp dụng đối với người dân địa phương - chẳng hạn như các chương trình tái định cư bắt buộc - các biện pháp này "có vẻ như không được áp dụng đồng đều với ngành du lịch và khai thác than".

"Tôi rất ngại bơi trong vịnh bây giờ, đó là một bi kịch," ông nói.

Ông không phải là người duy nhất có cảm giác đó. Diễn đàn trên các trang web du lịch như Lonely Planet và TripAdvisor thường có các cuộc thảo luận về mức độ ô nhiễm ở Vịnh Hạ Long.

Trang Wikitravel về khu vực này cũng cảnh báo rằng: "Bạn sẽ được thông báo nước an toàn để bơi mặc dù thực tế là tàu xả chất thải thô của con người xuống nước và dầu diesel bị rò rỉ ở khắp mọi nơi. Phụ nữ mang thai, trẻ em hay những người có hệ miễn dịch yếu nên tránh xa nước ở đây. "

Xuống bơi ở Vịnh Hạ Long là một "sai lầm lớn"

Peter, một du khách 59 tuổi người Úc, đến thăm Vịnh Hạ Long trước khi lũ lụt xảy ra, cho biết khoảng thời gian ngụp lặn ngắn ở vùng biển xung quanh đảo Đầu Bê đã khiến ông lo ngại.

"Đó là một sai lầm lớn," ông nói. "Tôi chỉ bơi trong một vài phút. Tôi lặn xuống và ngoi lên, thấy trên mình bao phủ một cái gì đó - Tôi nghĩ đó là dầu - và mùi cực kỳ kinh khủng. Một số trẻ em trên thuyền của chúng tôi sau đó bị phát ban," ông kể.

"Tôi sẽ không trở lại. Hiện có nhiều du khách hơn so với khả năng đón tiếp của thắng cảnh này, và tôi không cần phải bổ sung vào số đó. Các bạn nên tự hỏi vùng vịnh này có thể duy trì số lượng khách như vậy bao lâu."

Ông Bowyer cho rằng các vấn đề môi trường Vịnh Hạ Long là những biểu hiện chung trên cả nước Việt Nam.

Có thể thấy rõ nước biển nhiễm bẩn và có rất nhiều rác trôi nổi xung quanh. (Nguồn ảnh: Matthew Clayfield)
Có thể thấy rõ nước biển nhiễm bẩn và có rất nhiều rác trôi nổi xung quanh. (Nguồn ảnh: Matthew Clayfield)

"Trên khắp Việt Nam, phát triển du lịch tăng tốc nhưng vấn đề môi trường ít được quan tâm," ông nhận xét.

"Các bãi biển lớn như Mũi Né, Hội An, Phú Quốc và Nha Trang đã chứng kiến khách sạn phát triển rất nhanh chóng nhưng giá trị thiên nhiên và di sản ít được quan tâm.

"Cả Mũi Né và Hội An đã bị ảnh hưởng bởi sự xói mòn nghiêm trọng liên quan đến sự quản lý yếu kém trong quá trình phát triển, khiến cho một số bãi biển hoàn toàn bị cuốn trôi. Và du khách liên tục phàn nàn về những đống nhựa và  các loại rác khác tích tụ xung quanh khu bãi biển. "

Hồi tháng Bảy, hình ảnh hai du khách nhặt rác trên bãi biển Cát Bà thuộc thành phố Hải Phòng cách vịnh Hạ Long khoảng  65 km về phía tây nam, đã được chia sẻ rộng rãi, dẫn đến một cuộc thảo luận quốc gia về vấn đề ô nhiễm môi trường của Việt Nam.

"Tôi cảm thấy thực sự xấu hổ", ông Phạm Ngọc Long, người đã chụp bức ảnh, phát biểu với truyền thông địa phương.

"Hầu hết khách du lịch ở bãi biển là những người dân địa phương, vì vậy tôi đoán rác là do những người Việt xả ra chứ không phải người nước ngoài."

Ông cho biết ông thường phải nhặt rác từ các bãi biển như Cát Bà để chụp những bức ảnh cưới không có rác trên nền ảnh.

Việc xây dựng "Disneyland" đang được tiến hành

Biểu tình phản đối đôi khi tỏ ra hiệu quả. Kế hoạch xây dựng cáp treo ở Son Doong, một hang động gần biên giới Lào-Việt, đã bị hủy bỏ hồi đầu năm nay sau những đợt phản đối từ các nhà bảo tồn cũng như du khách.

Tuy nhiên, ông Bowyer cho biết chính phủ cần phải thực hiện nhiều biện pháp khác để duy trì vẻ đẹp nguyên sơ của các điểm du lịch hàng đầu ở Việt Nam.

"Khách du lịch khó có thể tự nâng cao các tiêu chuẩn," ông Bowyer nói.

Tác động của du lịch và phát triển kinh tế từ lâu đã là nguyên nhân gây lo ngại đối với các nhà bảo vệ môi trường.(Nguồn ảnh: Matthew Clayfield)
Tác động của du lịch và phát triển kinh tế từ lâu đã là nguyên nhân gây lo ngại đối với các nhà bảo vệ môi trường.(Nguồn ảnh: Matthew Clayfield)
"Chắc chắn, du khách đến Vịnh Hạ Long có thể yêu cầu chủ tàu cung cấp thông tin về các tiêu chuẩn môi trường và xử lý rác thải. Chỉ khi tiêu chuẩn môi trường được thực thi tốt thì mới có thể thay đổi những thách thức hiện nay vịnh Hạ Long đang phải đối mặt. "

Nhà bảo tồn hiện làm việc tại Việt Nam, ông Jake Brunner, nhận định với ABC đây sẽ là một trận chiến đầy khó khăn.

"Chính phủ đang thắt chặt các quy định quản lý nước thải cho tàu du lịch hoạt động trong vịnh," ông nói.

"Nhưng hầu hết trong số này là những chiếc thuyền nhỏ không đủ khả năng lắp đặt các công nghệ cần thiết. Thực thi pháp luật trên các tàu thuyền này là một thách thức chính trị. "

Việc xây dựng Ocean Park Ha Long - một công viên giải trí trong chuỗi Disneyland có ngân sách đầu tư $ US267 triệu – vừa được thông báo sẽ được triển khai trong tuần qua. Ai cũng có thể mường tượng dòng chảy hiện nay, và những đống rác thải nổi trong đó, sẽ chảy về đâu.